Vitiligo, cilde rengini veren melanosit hücrelerinin kaybı sonucu ciltte süt beyazı renkte lekelerin oluştuğu kronik bir hastalıktır. Halk arasında “ala hastalığı” olarak da bilinir. Günümüzde en çok kabul gören görüş, bağışıklık sisteminin kendi melanosit hücrelerine yönelmesiyle ortaya çıkan otoimmün bir hastalık olduğudur.

Vitiligo her yaşta başlayabilir, ancak sıklıkla çocukluk veya genç erişkinlik döneminde ortaya çıkar. Kadınlarda ve erkeklerde, her ten renginde görülür. Koyu tenli kişilerde lekeler daha belirgin olduğu için daha erken fark edilir.

Vitiligo bulaşıcı değildir ve genel sağlığı doğrudan tehdit etmez. Ancak görünür bölgelerde olduğunda kişinin özgüvenini, sosyal yaşamını ve ruh halini etkileyebilir. Vitiligo kronik bir hastalık olduğu için tedavide amaç, hastalığı kontrol altına almaya çalışmak, lekelerin yayılmasını yavaşlatmak ve mümkünse bazı bölgelerde rengin geri dönmesine yardımcı olmaktır.

Vitiligonun temel belirtisi, sınırları belirgin, süt beyazı renkte lekelerdir. Lekeler genellikle ağrı veya kaşıntı yapmaz. En sık şu bölgelerde görülür:

• Yüz: Özellikle göz, ağız ve burun çevresi.
• Eller ve ayaklar: Parmak uçları, el üstü ve bilekler.
• Kıvrım bölgeleri: Koltuk altı ve kasıklar.
• Sürtünmeye açık bölgeler: Dirsekler, dizler ve bel çevresi.
• Kıllı bölgeler: Lekenin bulunduğu yerdeki saç, kaş veya kirpiklerde beyazlama.

Vitiligo iki ana tipte görülür. Daha sık görülen segmental olmayan tipte lekeler vücudun iki tarafında, genellikle simetrik olarak yer alır. Segmental tipte ise lekeler vücudun tek bir bölgesinde ve tek tarafında sınırlı kalma eğilimindedir.

Vitiligonun nedeni tam olarak bilinmemektedir. Genetik yatkınlık, bağışıklık sistemi ve çevresel etkenlerin birlikte rol oynadığı düşünülür. Ailesinde vitiligo bulunan kişilerde görülme olasılığı daha yüksektir. Ciltte travma, ciddi güneş yanığı ve yoğun stres bazı kişilerde yeni lekelerin ortaya çıkmasını tetikleyebilir. Vitiligo; tiroid hastalıkları ve saçkıran (alopesia areata) gibi başka otoimmün durumlarla birlikte görülebilir.

Vitiligo tanısı ve tedavi planı dermatoloji uzmanıyla birlikte yapılır. Tanı çoğunlukla muayene ile konur; lekeleri daha net görmek için Wood lambası adı verilen özel bir ışıktan yararlanılabilir. Eşlik edebilecek tiroid hastalığı gibi durumlar için kan tahlilleri de istenebilir.

Kliniğimize vitiligo şüphesiyle başvuran kişiler, tanı ve tedavi planı için dermatoloji uzmanına yönlendirilir. Tanı konduktan sonra, dermatoloji takibine ek olarak cilt bakımı ve güneşten korunma konularında bilgilendirme yapılabilir. Ciltte beyaz leke yapan her durum vitiligo değildir; mantar enfeksiyonları ve bazı başka cilt hastalıkları da benzer görünüme yol açabilir.

Tedavi seçimi; hastalığın tipine, yaygınlığına, lekelerin yerine, hastalığın aktif olup olmadığına ve kişinin yaşına göre belirlenir. Genel olarak bilinen tedavi seçenekleri şunlardır:

• Topikal tedaviler: Lekelere sürülen kortikosteroidli kremler ve kalsinörin inhibitörü grubundaki kremler, özellikle sınırlı alanlarda kullanılan seçeneklerdendir.
• Fototerapi: Dar bant UVB gibi ışık tedavileri, yaygın veya ilerleyen vitiligoda dermatoloji merkezlerinde uygulanan yöntemlerdendir.
• Ağızdan alınan ilaçlar: Hızlı ilerleyen dönemlerde hekim tarafından kısa süreli ilaç tedavileri değerlendirilebilir.
• Cerrahi yöntemler: Uzun süre değişmeden kalan bazı lekelerde, uzman merkezlerde uygulanan pigment hücresi nakli yöntemleri seçenek olabilir.

Tedaviye yanıt kişiden kişiye değişir ve sonuçlar genellikle aylar içinde ortaya çıkar. Yüz ve boyun bölgesi çoğu zaman daha iyi yanıt verirken, el ve ayak parmakları daha zor yanıt verebilir. Vitiligo bir leke türü olmadığı için leke tedavileri kapsamındaki beyazlatıcı uygulamalar vitiligo için uygun değildir.

Vitiligolu ciltte renk pigmenti bulunmadığı için lekeli bölgeler güneşe karşı çok daha hassastır. Doğru cilt bakımı hem cildi korur hem de yeni lekelerin tetiklenme riskini azaltmaya yardımcı olur:

1. Güneş gören tüm bölgelerde her gün geniş spektrumlu, yüksek koruma faktörlü güneş koruyucu kullanın.
2. Güneş yanığından kaçının; yanık, yeni lekelerin ortaya çıkmasını tetikleyebilir.
3. Cildi tahriş eden sert peeling ürünlerinden, keselemekten ve ovalamaktan kaçının.
4. Hassas cilde uygun, parfümsüz temizleyiciler ve nemlendiriciler tercih edin.
5. Sıkı giysi, kemer veya takıların uzun süreli sürtünmesine dikkat edin.

Lekelerin görünümü kişiyi rahatsız ediyorsa, cilde uygun kamuflaj makyaj ürünleri ve kendi kendine bronzlaştırıcı losyonlar geçici bir seçenek olabilir. Bu ürünlerin önce küçük bir alanda denenmesi önerilir. Dövme ve kalıcı makyaj gibi cildi zedeleyen uygulamalar, bazı kişilerde yeni lekelere yol açabileceği için hekime danışmadan yapılmamalıdır.

Vitiligonun seyri kişiden kişiye büyük farklılık gösterir. Bazı kişilerde lekeler uzun yıllar aynı kalırken, bazılarında yavaş ya da hızlı şekilde yayılabilir. Hastalık, sakin dönemler ve yeni lekelerin ortaya çıktığı aktif dönemlerle seyredebilir.

Lekelerin hızla artması, mevcut lekelerin kenarlarının belirsizleşmesi veya sürtünme bölgelerinde yeni lekelerin belirmesi, hastalığın aktif olduğuna işaret edebilir. Bu durumlarda dermatoloji kontrolünün geciktirilmemesi önerilir.

Vitiligoyla yaşamak duygusal açıdan zorlayıcı olabilir. Kaygı veya içe kapanma yaşanıyorsa psikolojik destek almak, tedavinin önemli bir parçası olarak görülmelidir. Düzenli dermatoloji takibi, güneşten korunma ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları, hastalığın uzun vadede kontrol altında tutulmaya çalışılmasında birlikte rol oynar.