Doğru beslenme, vücudun ihtiyaç duyduğu enerjiyi ve besin ögelerini yeterli ve dengeli miktarda almaktır. Bu besin ögeleri karbonhidrat, protein, yağ, vitamin, mineral, lif ve sudur. Amaç belirli yiyecekleri yasaklamak değil, günlük beslenmenin genel düzenini dengeye oturtmaktır.

Beslenme; metabolizmayı, bağışıklığı, sindirimi ve hormon dengesini etkiler. Uzun süre dengesiz beslenmek; kilo alımı, kan şekeri düzensizliği, yorgunluk ve bazı kronik hastalıkların riskinde artışla ilişkilidir. Cilt de bu durumdan etkilenir. Matlık, kuruluk veya sivilce eğilimi gibi şikâyetlerde beslenme alışkanlıkları çoğu zaman göz önünde bulundurulur.

Doğru beslenmenin herkese uyan hazır bir listesi yoktur. Yaş, cinsiyet, hareket düzeyi, mevcut hastalıklar, kullanılan ilaçlar ve kan değerleri, kişinin ihtiyacını değiştirir. Bu nedenle genel kurallar bir başlangıç noktasıdır; kişiye özel ihtiyaçlar muayene ve tahlillerle belirlenir.

Doğru beslenme bir diyet listesinden çok, uzun vadede sürdürülebilen bir yaşam alışkanlığıdır. Kısa süreli ve katı kurallar yerine, kişinin damak zevkine, iş temposuna ve ailesinin yemek düzenine uyum sağlayan küçük ve kalıcı değişiklikler daha kolay sürdürülür. Yeterli uyku, düzenli hareket ve stres yönetimi de beslenmenin etkisini tamamlayan unsurlardır.

Sağlıklı beslenmenin temel ilkeleri, beslenme rehberlerinde benzer şekilde tanımlanır:

• Çeşitlilik: Her öğünde farklı besin gruplarına yer vermek, vitamin ve mineral ihtiyacının karşılanmasına yardımcı olur.
• Bol sebze ve meyve: Tabağın yaklaşık yarısını farklı renklerde sebze ve meyveler oluşturabilir.
• Kaliteli protein: Balık, yumurta, baklagiller, tavuk ve süt ürünleri dönüşümlü olarak tüketilebilir.
• Tam tahıllar: Beyaz un ve rafine ürünler yerine tam tahıllı seçenekler tercih edilebilir.
• Sağlıklı yağlar: Zeytinyağı, ceviz, fındık ve yağlı balıklar ölçülü miktarda tüketilebilir.
• Az şeker ve az tuz: Şekerli içecekler, paketli atıştırmalıklar ve işlenmiş et ürünleri sınırlandırılmalıdır.
• Yeterli su: Su ihtiyacı kişiye, mevsime ve fiziksel aktiviteye göre değişir.

Öğün düzeni de besin seçimi kadar önemlidir. Düzenli saatlerde yemek, uzun açlık ve ardından gelen aşırı yeme döngüsünü önlemeye yardımcı olur. Yavaş yemek ve porsiyonlara dikkat etmek, tokluk hissinin zamanında fark edilmesini kolaylaştırır. Akşam yemeğini yatmadan birkaç saat önce bitirmek, sindirim ve uyku kalitesi açısından rahatlatıcı olabilir.

Cilt, vücudun en büyük organıdır ve sürekli yenilenir. Bu yenilenme için düzenli besin desteğine ihtiyaç duyar. Bazı besin ögeleri cilt sağlığıyla özellikle ilişkilendirilir:

• Protein: Cildin destek yapısını oluşturan kolajen ve elastinin yapı taşlarını sağlar.
• C vitamini: Kolajen üretiminde görev alır; turunçgiller, biber ve yeşil yapraklı sebzelerde bulunur.
• Omega-3 yağ asitleri: Cilt bariyerinin korunmasına katkıda bulunur; yağlı balık, ceviz ve keten tohumunda bulunur.
• Çinko ve A vitamini: Cildin onarım süreçlerinde rol oynar.
• Antioksidanlar: Renkli sebze ve meyvelerdeki antioksidanlar, güneş ve hava kirliliğinin oluşturduğu oksidatif strese karşı vücudun savunmasını destekler.

Şekerden ve işlenmiş gıdalardan zengin bir beslenme, bazı kişilerde sivilce eğilimini artırabilir. Sindirim sistemi ile cilt arasındaki ilişki de giderek daha fazla araştırılmaktadır. Bağırsak florasındaki dengesizlik, yani disbiozis, cilt şikâyetleriyle birlikte görülebilir. Beslenme, cilde yönelik bakım ve tedavilerin yerini tutmaz; ancak medikal cilt bakımı gibi uygulamaları desteklemeye yardımcı olabilir.

Kliniğimizde beslenme değerlendirmesi muayene ile başlar. Kişinin şikâyetleri, sağlık geçmişi, kullandığı ilaçlar, yaşam düzeni ve beslenme alışkanlıkları ayrıntılı olarak konuşulur.

1. Gerekli görülürse kan tahlilleri istenir; demir, B12 vitamini, D vitamini, tiroid ve kan şekeri gibi değerler incelenir.
2. Sonuçlar ve kişinin hedefleri birlikte ele alınarak uygulanabilir bir beslenme düzeni oluşturulur.
3. Plan, kontrol görüşmelerinde kişinin uyumuna ve değerlerindeki değişime göre güncellenir.

Kilo vermek bir hedefse plan, diyet programıyla birlikte yürütülür. Tahlillerde bir eksiklik saptanırsa hekim, beslenme düzenlemesinin yanında takviye kullanımını da değerlendirebilir. Beslenme planı bir hastalığın tedavisinin yerine geçmez. Kronik hastalığı olan kişilerde ilgili uzman hekimle birlikte hareket edilir. Gıda intoleransı veya alerji şüphesi varsa, besinleri rastgele kısıtlamak yerine bu durum ayrıca değerlendirilir.

İyi niyetle edinilen bazı alışkanlıklar, beslenme dengesini bozabilir:

• Öğün atlamak: Uzun süreli açlık, bir sonraki öğünde fazla yeme eğilimini artırabilir.
• Tek tip beslenmek: Sınırlı sayıda besine dayanan diyetler, bazı vitamin ve minerallerin eksikliğine yol açabilir.
• Şok diyetler: Çok düşük kalorili listeler kas kaybına ve ardından kilonun geri alınmasına neden olabilir.
• “Doğal” ürünlere aşırı güvenmek: Bitkisel çaylar ve takviyeler de yan etki ve ilaç etkileşimi oluşturabilir.
• İçeceklerdeki şekeri gözden kaçırmak: Meyve suları ve hazır kahve içecekleri günlük şeker alımını fark edilmeden artırabilir.
• Su yerine başka içecekler tüketmek: Çay ve kahve, su ihtiyacını tam olarak karşılamaz.

Sosyal medyada paylaşılan beslenme önerileri herkese uygun olmayabilir. Özellikle bir hastalık veya düzenli ilaç kullanımı varsa, beslenmede büyük bir değişiklik yapmadan önce hekime danışmak önemlidir.